Głęboka erozja prestiżu, braki systemowego wsparcia i rosnąca presja otoczenia – to najpoważniejsze wyzwania, z jakimi mierzą się dziś polscy nauczyciele. Mimo trudnych warunków społeczno-materialnych Polacy wyraźnie wskazują kierunek ewolucji oświaty: oczekują zwrotu w stronę relacji i empatii, odbiurokratyzowania pracy szkół oraz odważnej integracji sztucznej inteligencji z procesem kształcenia zamiast prób jej zakazywania.

Status, prestiż i warunki pracy nauczycieli

Jak wynika z badania “Realia edukacji. Oczekiwania społeczne i wyzwania systemowe” serwisu Prezentmarzeń niskie płace, biurokracja oraz narastająca presja społeczna niszczą autorytet polskich nauczycieli i prowadzą do głębokiej erozji prestiżu tego zawodu. Aż 79% ankietowanych ocenia pozycję społeczną pedagogów na tle innych profesji wymagających wyższego wykształcenia jako przeciętną (43%) lub niską (36%).

Jako główne przyczyny kryzysu autorytetu badani wskazują trudne warunki materialne i niskie zarobki (33%), niestabilną politykę oświatową (28%) oraz roszczeniowe postawy rodziców (27%). Problem pogłębiają brak realnej opieki psychologicznej dla kadry (91% ocen negatywnych) oraz nadmierna kontrola ze strony otoczenia, na którą wskazuje 48% respondentów. Polacy nie mają wątpliwości: kluczem do powstrzymania fali odejść ze szkolnictwa jest znaczący wzrost wynagrodzeń powiązany ze średnią krajową (49%) oraz odbiurokratyzowanie pracy szkół (29%).

Relacje w szkole i podział odpowiedzialności

Współczesna szkoła potrzebuje zwrotu w stronę relacji, dialogu oraz empatycznego przewodnictwa, odrzucając chłodną dyscyplinę i roszczeniowość. Relacje między rodzicami a nauczycielami aż 34% badanych określa jako napięte i pełne wzajemnych pretensji, a 31% jako czysto formalne. Jednocześnie Polacy podkreślają, że głównym filarem wychowania pozostaje dom rodzinny (55%), podczas gdy szkoła powinna pełnić rolę partnera wspomagającego. W samym procesie dydaktycznym fundamentem budowania szacunku stały się kompetencje relacyjne – empatia, autentyczność i umiejętność słuchania (55%), a nie tradycyjny dystans (5%). Zapytani o idealny prezent dla nauczyciela z okazji jego święta, Polacy najchętniej podarowaliby mu udział w warsztatach rozwojowych (37%) lub masaż relaksacyjny (29%), przeznaczając na ten cel kwotę do 100 zł (67%). - mówi Wiktoria Pieńkosz z serwisu Prezentmrazeń

Nowe technologie, AI i kompetencje przyszłości

Polacy oczekują od szkół odwagi we wdrażaniu sztucznej inteligencji oraz kładzenia nacisku na umiejętności miękkie zamiast czystej teorii. Łącznie 70% respondentów odnosi się do narzędzi typu ChatGPT w edukacji z pragmatyzmem lub optymizmem. Zamiast karania uczniów za korzystanie z AI (9%), aż 61% badanych uważa, że szkoła powinna uczyć mądrego i etycznego wykorzystywania technologii, a 25% proponuje zmianę formy prac domowych na projekty i dyskusje. W ocenie respondentów obecny program nauczania jest przeładowany teorią (57%), a szkoła powinna skupić się na rozwijaniu krytycznego myślenia i adaptacji do zmian (47%). Odpowiedzią na te wyzwania ma być nauczyciel przyszłości – osoba wyróżniająca się empatią (39%) oraz biegłością technologiczną (25%), a nie jedynie przekazywaniem wiedzy encyklopedycznej (23%).

System, reformy i finanse w polskiej oświacie

Społeczeństwo domaga się stabilizacji polityki oświatowej, zwiększenia nakładów z budżetu państwa oraz odejścia od tradycyjnego, pruskiego modelu lekcyjnego. Sposób wprowadzania reform w Polsce jest oceniany negatywnie przez 68% ankietowanych, którzy zarzucają im chaos, wzrost biurokracji (43%) oraz upolitycznienie (25%). Zdecydowana większość badanych (62%) uważa, że oświata powinna być w pełni finansowana z budżetu państwa ze zwiększonym udziałem PKB, odrzucając koncepcje prywatyzacji czy bonu edukacyjnego. Zmian oczekuje się także w codziennej praktyce szkolnej: 86% respondentów chce reformy tradycyjnego oceniania w skali 1–6 na rzecz oceny kształtującej, a 85% uważa, że klasyczny model 45 minut w ławce wymaga urozmaicenia warsztatami lub zastąpienia go blokami lekcyjnymi i projektami.

Badanie „Realia edukacji. Oczekiwania społeczne i wyzwania systemowe zostało zrealizowane przez serwis Prezentmarzeń we wrześniu 2026 r. na próbie N = 847 respondentów metodą CAWI